Wersja do druku Brak logowania
Zaloguj mnie | Pomoc

Tok cezurowany

Tok cezurowany (względnie tok krzyżowany lub tok przeskokowy) to taki tok wiersza, w którym granice słów nie pokrywają się z granicami stóp. Zwykle dochodzi do tego w wypadku wersów zbudowanych ze stóp takich jak jamb, daktyl czy anapest, których struktura nie współgra z budową akcentową wyrazów w języku polskim, gdzie istotną rolę gra dominacja akcentu na przedostatnią sylabę. Z kolei w wypadku wersów złożonych ze stóp takich jak trochej, amfibrach czy peon III możliwe jest uniknięcie toku cezurowanego i poprowadzenie ich tokiem dierezowanym.

Spis treści

Przykłady

Dwustopowiec jambiczny

Przykład toku cezurowanego zobaczyć można choćby u Leopolda Staffa:

Jesień
II

Uwiędły liść,
Odlotny ptak,
Błękitny szron.

Gdzie spojrzeć, iść:
Zagłady znak,
Sen, głusza, zgon.

Mróz, siwy tkacz,
Błoń osnuł, gaj
W mgły, zwłoki tęcz.

O wietrze, płacz!
O duszo, łkaj!
O serce, jęcz!

Leopold Staff

Widzimy tutaj, jak dosyć konsekwentnie preprowadzony tok jambiczny (kilka razy pierwszy jamb zastąpiony jest przez spondeja) wprowadza do wiersza jednostajny molowy ton. Krystalicznie czysta, wręcz szkolna, jest tutaj realizacja pierwszej zwrotki. Jamb jest wprowadzony wyrazem trójsylabowym, po którym następuje wyraz zaczynający się od sylaby akcentowanej. W takim rozwiązaniu akcentowana sylaba na początku wyrazu jest relatywnie silniejsza niż sylaba akcentowana wewnątrz wyrazu. Różnicę tę najlepiej odczujemy porównując brzmienie pierwszej zwrotki z ostatnią, gdzie pierwszy jamb (przecięty tutaj cezurą) też sylabę akcentowaną ma na początku wyrazu. W efekcie jamby w pierwszej zwrotce są bardziej płynne, zaś w drugiej bardziej "poszatkowane".

Daktyliczny tok cezurowany

W (niekonsekwentnym) układzie daktylicznym tok cezurowany można znaleźć u Ignacego Krasickiego:

Prawda, że piękny, udatny i hoży,
Prawda, że patrzeć na niego aż miło.
Alboż być pięknym nie ma sługa boży?
Alboż to grzecznym być się nie godziło?
Wdzięczna jest skromność, gdy postać ułoży,
Zda się, iż nowych z nią wdzięków przybyło.
Niechaj występek wydaje się sprośnie.
Cnocie wdzięk nowy niechaj coraz rośnie.

Ignacy Krasicki, Antymonachomachia, Pieśń IV

Ignacy Kraciski zapewne znał tradycję metrycznej poezji greckiej, także miał świadomość struktury Odprawy posłów greckich - napisanego przez Kochanowskiego polskiego dramatu osadzonego w realiach antycznych. To właśnie te dwa elementy zadecydowały zapewne, aby stworzyć utwór pisany jedenastozgłoskowcem z silną komponentą rytmiczną realizowaną jako katalektyczny czterostopowiec daktyliczny. Dzięki takiemu rozwiązaniu miejsca o bardziej podniosłym, patetycznym tonie mogą być realizowane właśnie w rytmie daktylicznym, co powiększa komizm utworu.

Warto jednak podkreślić, że określenie tego rytmu jako daktyliczny, bardziej wynika z uwarunkowań tradycji literackiej niż z naturalnego brzmienia zastosowanego rytmu. Ze względu na regularność wystepowania podziałów międzywyrazowych wersy daktyliczne bardziej skłaniają się ku rytmowi postaci trochej + 3 x amfibrach.

Trocheiczny tok cezurowany

Gdyby przypadkiem zachciało nam się zaznajomić z trocheicznym tokiem dierezowanym, to raczej nie powinniśmy próbować robić tego na przykładzie tego wiersza:

Mól

Mól ogląda mód żurnale
I podziwia suknie, szale,
Pomrukując: zobaczymy,
Co będziemy jeść tej zimy.

Maria Pawlikowska-Jasnorzewska

Jak widać, granica co drugiej stopy przypada tutaj w środku wyrazu, zatem mamy do czynienia z tokiem cezurowanym, ale gdybyśmy uznali, że tok jest dytrocheiczny, to mielibyśmy tok dierezowany.

Źródło: "http://poewiki.vot.pl/index.php?title=Tok_cezurowany"

Ostatnio zmieniane o 22:11, 27 lipca 2009


[PoeWiki]

Edytuj
Historia strony

Ostatnie zmiany
Losuj stronę
Lista uczestników
Co nowego?
Czerwony Pokój
Kategorie stron
Wszystkie strony


Co tu prowadzi?
Zmiany w powiązanych

Strony specjalne