Wersja do druku Brak logowania
Zaloguj mnie | Pomoc

Rady

Spis treści

Rady dla "pracującego poety"

Rady są dwóch rodzajów - choć podział nie jest ostry, to wyraźny. Jedne dotyczą autora jako osoby ("jak żyć?"), inne zaś jego sztuki ("jak pisać?"). Zresztą, naturalnie, są powiązane. Poniższe rady uzupełnione są na koniec uwagami.

Jak żyć?

  1. Podróżuj. Jak najwięcej.
  2. Bądź na dworze. Jak najwięcej.
  3. Słuchaj muzyki (gdy masz okazję, to tańcz). Wszelakiej. Jak najwięcej.
  4. Patrz, przyglądaj się, podglądaj, wsłuchuj się, podsłuchuj, zasłuchaj się, dotykaj, smakuj, interesuj się detalami.
  5. Bądź ciekaw świata dookoła i ludzi. Zapamiętuj, a nawet zapisuj nazwy.
  6. Studiuj słowa (poezja to sztuka słów), synonimy, antonimy, ...
  7. Miej przy sobie zawsze notesik i pióro, by zapisywać frazy, które wpadną do głowy.
  8. Czytaj, w szczególności poezję, po jednym autorze na raz - przez dłuższy okres. W szczególności zapoznaj się koniecznie z poezją chińską z 8 wieku i wcześniejszą, oraz z haiku mistrzów japońskich (Basho, Buson, Issa, ...). Chyba nie muszę dodać na tym forum, że także z poezją Leśmiana. Także ze skaldami,
  9. Nie trać zbyt dużo czasu na dyskutowanie knotów, nawet własnych - lepiej jest, mimo że o wiele trudniej, dyskutować najlepsze utwory.
  10. Poważnie zastanawiaj się nad zbieżnościami niezależnych komentarzy o Twoim wierszu.
  11. Nie dbaj o komentarze, które do wiersza nie przylegają, które równie (nie)dobrze można zamieścić pod wieloma innymi utworami. Nie ważne czy Cię chwalą czy ganią. Niech Cię nie kupią lipnymi komplementami, ani nie zniechęcą uwagami poniżającymi (które świadczą bardziej o komentatorze niż o Twoim utworze). Nie bierz udziału w szkodliwych dla poezji gierkach socjalnych.
  12. Pisz dla wiersza, dla sztuki. Niech Cię nie kusi mały, zawistny i podławy światek okołopoetycki, nie dbaj o jego uznanie, nie bądź jego częścią. W przeciwnym przypadku jakość Twojej poezji z pewnością ucierpi.
  13. Pisz często. Pisz o różnych porach doby i w różnych stanach, na przykład gdy jesteś świeży, gdy zmęczony, senny i wyspany, na trzeźwo i podchmielony...
  14. Możesz w życiu oszukiwać sam siebie, lub nawet być krętaczem (lepiej nie). Ale przynajmniej na czas pisania, żeby stworzyć utwór na wysokim poziomie, musisz być uczciwy aż do okrucieństwa, zwłaszcza względem siebie (co nie oznacza kwękania, narzekania, samokrytyki, pępkowiczostwa).

Jak pisać?

Słowa

  1. Ceń słowa. Nawet gdy z zamierzenia Twój wiersz ma być niby nieelegancki, niby przypadkowy, niby niezorganizowany. Wszystko jedno dobieraj słowa z największą uwagą. Słowa są środkiem artystycznym! Jeżeli pozwolisz sobie na wielosłowie, to tylko w ramach środka, nigdy ot tak sobie. Na ogół jedno słowo jest lepsze od dwóch, 1-2 sylaby są lepsze od 3-4.
  2. Myśl o synonimach.
  3. Unikaj czasowników, które są jedynie gramatyczną koniecznością, a które ani nie wprowadzają akcji, ani nie pachną, ani nie dźwięczą, ... Na przykład zwrot był w pokoju jest prawdopodobnie słaby z powodu nic poetycko nie dającego słowa był. Oprócz rodziny czasowników spokrewnionych blisko z być, także rodzina czasownika mieć na ogół jest poetycko martwa.
  4. Unikaj przymiotników opiniujących.
Bo na przykład cenniejsza dla czytelnika jest opinia, którą sobie wyrobi sam. alx d

Zwroty

  1. Przy porównaniach sprawdź czy oba człony są dla wiersza/czytelnika ważne. Jeżeli jeden jest martwy i bez znaczenia, to może lepiej tego porównania uniknąć.
  2. Przy porównaniu popatrz, czy nie lepiej dać zestawienie (juxtaposition) lub kenning diagonalny. Przy kenningu-wyodrębnieniu też popatrz, czy nie zyskasz przez zastąpienie go przez kenning diagonalny (prawie na pewno tak).
  3. Ćwicz się w kenningach diagonalnych. Są trudne, przez co rzadko występują (poza poezją skaldów), ale mają wielką siłę. Najlepiej by wszystkie cztery wierzchoki były naturalne (nie symboliczne, nie ogólnikowe, nie abstrakcyjne). Kenning (jak porównanie, metafora i zestawienie) powinien być przekonujący, a jednocześnie powinien kojarzyć odległe elementy.
  4. Przy powtarzaniu w wierszu zwrotów, pamiętaj o powtórzeniach niedokładnych. Otwierają one nowy wymiar, ogromną przestrzeń, w której może dziać się poezja.

Wiersz

  1. Nie przesadzaj z redagowaniem wierszy. Zwłaszcza, gdy wiesz o poezji niewiele. Wtedy tylko tracisz czas i uszkadzasz sobie mózg i własny utwór. Lepiej pisz więcej. Redaguj swoje wiersze po latach. Główne redagowanie występuje w czasie pisania wiersza, w formie intensywnie kręcącej się w kółko pętli zwrotnej (feedback).
  2. Zajmuj się tłumaczeniami wierszy (z jednego języka na inny). Tłumacz znane wiersze.
  3. Pisz do muzyki.
  4. Pisz czasem wariacje swoich wierszy. Jedną w zadanej formie, drugą wolną. Jedną długą - drugą krótką. Jedną czysto nastrojową, drugą czysto obrazową. Itd.
  5. Część wierszy pisz dla ćwiczenia, ale artystycznie zawsze serio, zawsze! Nigdy nie pisz wierszy z założenia złych (bo niszczyłbyś sobie wtedy mózg). Zatem czasem pisz wiersze wbrew swoim poglądom, zasadom i zwyczajom, ale zawsze jak najwyższej jakości. W szczególności pisz pod wybitnych poetów (ale nigdy nie pod kiepskich - nie niszcz sobie mózgu). Tłumacz też własne wiersze z jednego języka na inny. Przy tym możesz tłumaczyć swobodnie, dopuszczając dalekie wariacje - przecież to są Twoje wiersze.
  6. Od czasu do czasu zmuszaj się do improwizacji, do pisania bardzo szybkiego, nawet gdy tego nie lubisz.
  7. Powracaj do swoich dawnych wierszy, redaguj je na nowo, ale delikatnie, z wyczuciem.
  8. W trakcie pisania daj się ponieść swojemu wierszowi, niech cię prowadzi. Wsłuchaj się w jego życie, i go nie okalecz, nie zaduś swoją sztywnością - swoimi z góry przyjętymi założeniami i celami. Miej dystans, odsuń się, niech się wiersz sam pisze.
  9. Dbaj o organiczność wiersza; w szczególności, niech będzie scalony. Dbaj o kompozycję. Niech współgrają wszystkie dźwięki, melodia, tempo, znaczenie, zbieżności i kontrasty dźwiękowe i znaczeniowe.
  10. Unikaj masła z margaryną. Nie trzymaj się jednego punktu za długo (nie bij psa, aż zamęczysz), niech się wiersz toczy.
  11. Wielu autorów automatycznie stosuje w wierszach język przedawniony (nieco archaiczny). W ten sposób odpychają od poezji wielu zdrowo myślących ludzi. Stosowanie dawniejszego języka musi być w wierszu uzasadnione. Powinno być środkiem artystycznym, a nie defaultem.
  12. Jeżeli po uproszczeniach nic z wiersza nie zostanie, to znaczy że go nigdy nie było, że próbowałeś zrobić coś z niczego. Nie wierz, że napiszesz dobry wiersz samą techniką. Nabierzesz tylko frajerów.
  13. Jeżeli masz pomysł/ideę, która nie jest pełnym wierszem, to zapamiętaj ją, zapisz sobie. Nie forsuj całego wiersza, bo masz interesujący zwrot. Poczekaj na dalsze, niezależne idee, i po pewnym czasie wiersz scal, skomponuj z nich. Gdy cały wiersz składa się z połówkowej idei, a reszta jest "techniką" (czyli jej brakiem! :-), to otrzymuje się cały śmieć, a nie wiersz.
  14. Dbaj o format wiersza. Niech sprawia oku przyjemność. Wyodrębnij go. Niech nie będzie śmieciem, wpakowanym pomiędzy zbędny wstęp i pozdrowienia. Szanuj swoje wiersze.
  15. Przemyśl starannie podział na linijki i zwrotki. Niech będą artystycznie organiczne, a nie dla płytkich efektów. Można dłuższe wiersze podzielić także na numerowane części (które z kolei mogą być wielozwrotkowe lub ciągłym tekstem, tj. niepodzielonym na zwrotki).
  16. Tytuł powinien być częścia (artystyczną) wiersza, a nie identyfikatorem, streszczeniem, wytłumaczeniem, ... Należy rozróżniać tytuł i identyfikator. Nawet dedykacja powinna być częścia artystyczną wiersza. W przeciwnym wypadku powinna istnieć tylko poza przestrzenią wiersza.
  17. Pod lub nawet nad wierszem można dać notki autorskie. Jednak samego wiersza żadnymi znaczkami paprać nie należy. (Na poewiki notki najlepiej podać w "rozmowie").

Postawa autorska

  1. Wstydź się, naprawdę wstydź się głęboko i frustruj z powodu wszelkich usterek w wierszu. Bój się. Lękaj się ich. Bez lęku wspomniana wyżej pętla nie będzie działać. Wstydź się, gdy Twój utwór kuleje rytmicznie, gdy się w utworze wymądrzasz, gdy używasz bez super powodu zwrotu wyświechtanego, gdy powstają niechciane skojarzenia (prowokacje) ośmieszające Twój utwór, ... Tylko strach przed wstydem powstrzyma Cię przed powtórzeniem tego samego błędu w następnych utworach. Przy pisaniu wiersza musisz być i nieskończenie pewny siebie - jak Bóg, i jednocześnie przerażony, jakby chodziło o życie najbliższej Ci osoby. Traktuj swój wiersz jak program komputerowy - wyobraź sobie, że jesteś programistą, a przez ewentualny błąd (robak) w Twoim programie zginie w kosmosie Twój najlepszy przyjaciel-kosmonauta, brr... Nie wolno popełniać byków!
  2. Baw się poezją, ale zawsze z szacunkiem, bez arogancji. Nie zapędzaj się. Niech wszelakie ćwiczenia, zawody, zabawy, żarty... poezji nie zapaskudzają. ZAWSZE dbaj o jakość artystyczną.
  3. Zajmuj się światem, nie sobą. Pisz o sobie jak o kamieniu, psie lub o klatce schodowej. Jesteś tylko cząsteczką Natury, kroplą w oceanie. Miej pewność siebie jako artysta, ale bądź nieskończenie skromny i uczciwy. Pisz z dystansem i obiektywnie. Ślepe emocje i wielkie dramaty osobiste są tylko elementem wiersza, jak każdy inny - chyba że chcesz pisać knoty. Emocje ma odczuć czytelnik, sam, a nie Ty-autor. Nie wolno czytelnikowi podpowiadać emocji. Sam musi przeżyć wiersz. Nie chodzi o zgodzenie się z autorem. Autora nie ma.
  4. Niczego w wierszu nie tłumacz. Wszystko ma służyć sztuce, a nie wyjaśnianiu. Ufaj czytelnikowi. Nie nalegaj na swoje symboliczne znaczenie wiersza. Niech wiersz będzie precyzyjny na poziomie podstawowym (niech się trzyma kupy! :-). Musisz ryzykować różne odbiory wiersza na poziomie symbolicznym - nie podpowiadaj, nie wymuszaj na czytelniku swojej intencji. Niech wiersz istnieje niezależnie od oryginalnego impulsu autorskiego. Autor umiera przy porodzie wiersza.
  5. Nie staraj się być oryginalny. Jeżeli musisz się starać, to nie pisz. Oryginalność powinna być automatycznym bonusem tego, że piszesz własny wiersz, że wiersz jest artystycznie autentyczny, a nie lipny. Unikaj ogólników, pisz O CZYMŚ, a już masz szansę na oryginalność. Wszelakie nietypowe pisanie powinno wszystko jedno być organiczne, naturalne, a nie wydziwianiem, komplikowaniem trywialności.
  6. Żałosnym jest stosowanie innowacji językowych, bo taka panuje moda. "Nowocześni" pajace tak postępujący szybko przeminą (zastąpieni nowymi pajacami, których zastąpią jeszcze nowsze...). Innowacje muszą być organiczne, muszą służyć dobrej sprawie. I tak większość "innowacji" istniała dawno temu.
  7. Miej umiar. Nie staraj się czytelnika zbrzydzić, zaszokować graficznymi opisami, nie wrzeszcz... Każdy dramat można oddać lepiej, dramatyczniej, słowami oględnymi. Postać w wierszu może sobie pozwolić na więcej niż tekst bezpośrednio odautorski, ale też bez przesady. Nie wierz, że czasem wiersz nie ma być "grzeczny", bo pewne cele wymagają środków drastycznych. W ogóle aż tyle o sobie nie myśl. Raczej kieruj się dobrym smakiem.
  8. Nie staraj się czytelnikowi zaimponować w wierszu swoją inteligencją.
  9. Komplikowanie prostych rzeczy wcale nie wnosi poezji. Wyzwanie wiersza, rzucone czytelnikowi, powinno być autentyczne, a nie lipne. Poezja i łamigłówki, to dwie różne rzeczy. Łamigłówki należy publikować w pismach poświęconych grom umysłowym; poezję łamigłówki co najwyżej niszczą.
  10. Dobrotliwy humor i dobrotliwa ironia mogą mieć wartość poetycką. Zwiększyć efekt poetycki humorem jest bardzo trudno - warto się starać! Na ogół humor niszczy poezję, a na pewno humor negatywny. Ponieważ senryu charakteryzuje humor negatywny, to - wbrew R.H.Blythowi - senryu jest skazane na orbitę poetycką znacznie niższą od haikowej (Blyth nie rozumiał, że senryu charakteryzuje humor właśnie negatywny; przy humorze dobrotliwym mamy do czynienia, jeżeli w ogóle, wciąż z haiku; Blyth tego nie wiedział).
  11. Unikaj opiniodawstwa. (W szczególności wspomnianych wcześniej przymiotników opiniujących).

Uwagi

  1. Statystycznie małpa i sekretarka Turinga mają szansę wystukać arcydzieło. Na taki cud nie ma co liczyć. W praktyce konieczny jest talent (mający wiele składników) oraz intensywność. Przy tym pełnię głosu uzyskuje autor dopiero po trudnych przeżyciach osobistych. Chodzi o barwę głosu, nie o siłę. Dzwon uzyskał pełny głos dopiero po tym, jak córka rzemieślnika-twórcy dzwonu skoczyła do rozstopionego metalu.
  2. Leśmian mówił, że poezja uwalnia nas od prozy języka. Dla różnych autorów może to oznaczać różne rzeczy. W przypadku Leśmiana oznaczało to stosowanie słów mocno zakorzenionych w języku (staropolskim lub prasłowiańskim). Jego neologizmy też miały podobne korzenie. Leśmian unikał słów naukowych, obcych, przemysłowych, miejskich. Nie ma u niego fabryki, pracodawcy, inżyniera, elektryczności, lokomotywy, betonu, atomu, elektronu, ...
  3. Dla Mandelsztama słowa były mostami, które łączą wiersz w całość. Co to może oznaczać? Po pierwsze to samo słowo (lub podobne), z tym samym znaczeniem, może występować w sposób istotny artystycznie w różnych częściach wiersza. Po drugie, słowo może mieć dwa znaczenia (lub więcej), przy czym jedno znaczenie stosuje się do jednej części wiersza, a drugie - tego samego wystąpienia słowa - do innej części. Pięknie tego typu mosty stosował Leśmian, zwłaszcza w ramach neologizmów.
  4. Basho sprzeciwiał się "śliczności". Podawał wręcz przykłady do unikania. Uważał, że należy śliczność zamącić codziennością, zgrzytem. Jego pogląd był ważny, głęboki, pożyteczny, ale jeszcze nie do końca dojrzały. Był reakcją na wyświechtanie i na pustkę (na brak napięcia). Tak naprawdę, to chodzi o ostrą prawdę, i o spięcie (wiersz musi być o czymś; śliczność sama w sobie jeszcze poezją nie jest, nie budzi głębokich emocji ani transcedentalnych refleksji). Prawda chyba (cukierkowej) śliczności nie dopuszcza.
  5. Szereg wierszy w więcej niż jednej wersji napisał Włodzimierz Szymanowicz. Część się zachowała i jest opublikowana. Nie miał na myśli wersji wcześniejszej i wersji ostatecznej, lecz wersje równoprawne. Jedna mogła być znacznie krótsza od drugiej, lub jedna napisana wierszem wolnym, a druga mogła być rymowana. Gdy chodzi o rymowanie, to stwierdził, że może pisać jednocześnie, lewą ręką wersję rymowaną, a prawą białym wierszem. Miał łatwość rymowania, a przy tym wspaniałe wyczucie rymów niedokładnych.
  6. Warto innowacji językowych uczyć się od Norwida, Leśmiana, Tuwima i innych wybitnych poetów. Nawet warto otworzyć wątek o innowacjach. Z niepolskich poetów warto studiować na przykład Cummingsa.

Inne poradniki

Poradniki ironiczne

Źródło: "http://poewiki.vot.pl/index.php?title=Rady"

Ostatnio zmieniane o 08:59, 8 lutego 2014


[PoeWiki]

Edytuj
Historia strony

Ostatnie zmiany
Losuj stronę
Lista uczestników
Co nowego?
Czerwony Pokój
Kategorie stron
Wszystkie strony


Co tu prowadzi?
Zmiany w powiązanych

Strony specjalne