Wersja do druku Brak logowania
Zaloguj mnie | Pomoc

Publiusz Optatianusz Porfiriusz

Publiusz Optatianusz Porfiriusz - mało znany poeta łaciński żyjący w 4 wieku naszej ery. Do naszych czasów dotrwało 28 wierszy jego autorstwa. Wszystkie one stanowią przykłady niezwykłych formalnych eksperymentów. Porfiriusz pełnił dwa razy funkcję praefectus urbi w 329 i 333 roku (za każdym raziem krócej niż miesiąc). W roku 328 lub 329 został skazany na banicję przez cesarza Konstantyna. Prawdopodobnie w późniejszym okresie (ok. 334 roku) był prokonsulem Achai, choć istnieją umotywowane hipotezy wskazujące, że piastował to stanowisko przed rokiem 317. Spośród zachowanych do naszych czasów utworów dwadzieścia stanowi cykl panegiryczny na cześć cesarza Konstantyna, wspierający prośbę autora o zwolnienie z wygnania. Pozostałe osiem stanowi luźne utwory nie tworzące większej całości.[1]

Spis treści

Twórczość

Utwory Optacjana należą do jednego z dziwaczniejszych gatunków poezji starożytnej. Są to technopegnia w czystej postaci. Jeden z jego utworów ma kształt organów, inny ołtarza, jeszcze inny fletni Pana.

Wiersz 19.

Może warto chwilę spędzić nad wierszem 19.[2] Tutaj Optacjan zastosował kilka interesujących chwytów. Po pierwsze na rysunku mieszają się litery greckie i rzymskie. Dzięki temu niektóre wersy utworu są zorzumiałe po grecku, a niektóre po łacinie - przy czym dzięki pewnym typowym w starożytności utożsamieniom wersy te mogą współdzielić obecne na rysunku litery. W sumie przy pomocy różnego rodzaju skrzyżowań obecnych na ryskunku Optacjanowi udało się z siedemnastu słów złożyć całe pięć wersów. Przy czym obecne w rysunku pewne dodatkowe symetrie pozwalają na podążanie niekoniecznie najbardziej typowymi ścieżkami i tworzą kolejne sensowne kombinacje.

Wiersz 19. Optacjana, statek z Chrystogramem
Enlarge
Wiersz 19. Optacjana, statek z Chrystogramem

Wiersz 15.

Ale to nie wszystko. Przyjrzyjmy się wierszowi 15.:

Alme, decus mundi summum, rector pius orbis,      (1)
Auguste, invicta populos virtute gubernans      (2)
iustitia, imperii nationum, Constantine,      (3)
effrenatarum moderamine pacificator,      (4)
quem divus genuit Constantinus induperator,      (5)
aurea Romanis propagans saecula nato,      (6)
heu nimis ad caelum properans, ni liquerit ille      (7)
aeternum auxilium invictum iustumque piumque,      (8)
alme pater patriae, nobis te, maxime Caesar,      (9)
   Ausoniae decus, o lux pia Romulidum.      (10)
Est placitum superis tunc haec in gaudia mundi      (11)
perpetuis bene sic partiri munera saeclis;      (12)
   sidera dant patri, et patris imperium,      (13)
sancte tibi. Magnae data tu lux aurea Romae.      (14)
Ista canit ruris tibi vates ardua metra.      (15)

Wiersz ten ma bardzo interesującą budowę. Pierwszy wers ma wyłącznie wyrazy dwusylabowe, drugi - trzysylabowe, trzeci - czterosylabowe, czwarty - pięciosylabowe. Piąty wers zawiera skrót triku użytego w poprzednich - pierwszy wyraz ma jedną sylabę, drugi - dwie, trzeci - trzy, czwarty - cztery, wreszcie piąty - pięć. Widać zatem, że autor stosował się ściśle do pewnej procedury twórczej. W następnm wersie, nie dość, że stosuje się do pewnych procedur, to jeszcze zachęca czytelnika, aby sam potraktował linijkę pewnymi prostymi przekształceniami. Pierwsze cztery wyrazy szóstego wersu mają budowę: daktyl, molos, molos, daktyl. Jeśli po prostu odwrócimy te cztery wyrazy, to otrzymamy wers

saecula propagans Romanis aurea nato,

który ma tę samą wartość rytmiczną i znaczenie. Idąc dalej, wers siódmy zawiera wszystkie części mowy łaciny: wykrzyknik, przysłówek, przyimek, rzeczownik, przymiotnik, spójnik, czasownik i zaimek. Wszystkie słowa w ósmym wersie są w tym samym przypadku, co więcej wers ten mógłby zachować swe wartości metryczne nawet gdyby zmienić przypadek na dowolny inny. Wers dziewiąty to heksametr i to tak czytany od przodu, jak i od tyłu. Z dziesiątym jest podobnie, ale grany jest pentametr. W jedenastym heksametr czytany od początku do końca staje się pentametrem, gdy jest czytany od końca do początku. Wersy dwunasty i trzynasty to tzw. dwuwiersz elegiczny i to czytany od początku do końca, jak i z powrotem. Wreszcie ostatnia para to dwa heksametry, gdy jest czytana do przodu, ale gdy czytana od tyłu staje się tzw. Sotadeansem.

Jak widać wiersz ten ma dużo mniejszy urok, jeśli czytelnik nie wciągnie się w samodzielne przerabianie, przetwarzanie, transformowanie tekstu.

Wiersz 25.

Jeśli wiersz 15. jest delikatną zachętą dla czytelnika do pokombinowania z przetwarzaniem formy wiersza, to wiersz 25. jest esencją tego podejścia. Utwór ten zaczyna się wierszami:

Ardua conponunt felices carmina Musae
dissona conectunt diversis vincula metris
scrupea pangentes torquentes pectora vatis
undique confusis constabunt singula verbis.

Każdy z tych werwsów ma strukturę taką samą jak wers szósty: daktyl, molos, molos, daktyl i dwusylabowa końcówka. I można się teraz bawić - puścić od tyłu albo nawet podmienić z mniej lub bardziej sąsiednich wersów pasujące słowa. Manuskrypty tego wiersza czasem zawierają jedynie pierwsze cztery wersy, zaś inne zawierają takie same początkowe 72 wersy. Z kolei średniowieczne analizy wspominają coś o jakichś kanonicznych 84 wersach, które wyczerpują wszystkie możliwe kombinacje (co jest zresztą nieprawdą, bo współczesne analizy wskazują na liczby 1,62 miliarda,[3] 3136 lub 1792[2] w zależności od tego, jak interpretować ograniczenia tej formy). W każdym razie nie jest jasne, ile wersów wyszło spod pióra autora, a ile jest po prostu wynikiem pójścia czytelników-skryb za zasugerowaną procedurą.

Linki

Odnośniki

  1. ^ T. D. Barnes, Publilius Optatianus Porfyrius, The American Journal of Philology, 1975, The Johns Hopkins University Press
  2. ^ 2,0 2,1 Numeracja wierszy i treść tej sekcji w oparciu o: W. Levitan, Dancing at the End of the Rope: Optatian Porfyry and the Field of Roman Verse, Transactions of the American Philological Association (1974-), tom 115 (1985), ss. 245-269.
  3. ^ Florian Cramer, Combinatory Poetry and Literature in the Internet, dostępne tutaj

Źródło: "http://poewiki.vot.pl/index.php?title=Publiusz_Optatianusz_Porfiriusz"

Ostatnio zmieniane o 08:27, 24 października 2007


[PoeWiki]

Edytuj
Historia strony

Ostatnie zmiany
Losuj stronę
Lista uczestników
Co nowego?
Czerwony Pokój
Kategorie stron
Wszystkie strony


Co tu prowadzi?
Zmiany w powiązanych

Strony specjalne