Wersja do druku Brak logowania
Zaloguj mnie | Pomoc

Notki do wierszy

Spis treści

Wstęp

Tutaj opatrujemy wiersze notkami, bez których nawet ogólnie zaawansowany czytelnik cośby z wiersza stracił, a żal. Wiersze mogą być klasyczne lub nowe, znane i nieznane, innych lub własne. Oczywiście najprościej jest, gdy są obecne na poewiki.

W zasadzie notki powinny opierać się wyłącznie na tekście wiersza. Czasem jednak liczą się także nawiązania do innych wierszy (być może tego samego autora lub z tego samego miejsca i okresu czasu). W wypadku znanych autorów czasem warto wspomnieć o elementach osobistych z ich życia, które rzucają światło na wiersz.

Każdy wiersz lub grupa wierszy zasługuje na oddzielny odcinek tekstu typu ==...==, być może podzielony na drobniejsze typu ===...===. Starajmy się o kolejność z grubsza antychronologiczną, według dat napisania wierszy.

Z czasem - niech żyje optymizm - niniejsze notki tak się rozrosną, że doczekają się podziału na szereg artykułów, według takich czy innych kryteriów, aż portal poewiki, wbrew intencji swoich cudownych tworców, stanie się de facto między innymi wzorcową encyclopedią.

Ale dlaczego dawać notki tutaj, a nie przy samych wierszach (w rozmowie)? - Można i przy wierszach. Jednak zgrupowanie ich razem tutaj jest ciekawe i pouczające, pomoże grupować razem wiersze różnych autorów, może zachęcać czytelników do przeczytania wspominanych tu wierszy, może stymulować autorów, pewne środki artystyczne staną się publiczne, ... Nie ma najmniejszej wątpliwości, że te przypisy są wspaniałym pomysłem, który zbawi poezję i świat, a kto nie wierzy niech nie czyta i nie wpisuje się tutaj, niech schowa twarz do szuflady, i zamknie ją na złoty kluczyk.

Cyprian Norwid (1821/09/24 - 1883/05/23)

Norwid był światłym poetą-myślicielem. Ogół czytelników szczególnie zyska na opatrzeniu wierszy Norwida objaśnieniami.

Nie da się powiedzieć, czy Norwid używał poezji, by przekazać pewne poglądy; czy też przemyślenia społeczne, moralne i światopoglądowe, poza wartością samą w sobie, służyły mu za pretekst do pisania pięknych wierszy - delikatnych perełek polszczyzny. Patrząc z dystansu, jakby obiektywnie, z pewnością wyszło na to drugie. Chociaż poglądami wybiegał Norwid daleko przed rówieśników, co można i należy podziwiać, zwłaszcza w kontekście historycznym, to aktywne znaczenie ma tylko jego sztuka. Jego wiersze można czytać i czytać, ale jednak nikomu nie zastąpią na przykład biblii bądź własnych przemyśleń.

"Zawody"

W tytule wiersza Norwida "Zawody" chodzi o rozczarowania, a nie o profesje lub zawody sportowe. Chodzi o rozczarowanie, spowodowane pośpieszną interesownością.

Polonika (Izabela Joanna Barry)

Dziesięć niezwykłych wierszy Poloniki można przeczytać u Jerza - to chyba ponad jedna trzecia jej twórczości poetyckiej (a na pewno tych udanych wierszy, które są na jej wysokiej orbicie). Jest wśród tej dziesiątki także wiersz wspomniany poniżej.

[rozplatam warkocz]

W utworze tym występuje wers:

   zachłystuję się nagle ostrym powietrzem

Należy oddać utworowi sprawiedliwość i dokonać połączenia nagle ostrym, czyli przeczytać ten wers tak:

   (zachłystuję się) ((nagle ostrym) powietrzem)

Nie wolno go odczytywać w sposób niesprawiedliwie nieciekawy:

   (zachłystuję się nagle) (ostrym powietrzem)

Nie mamy w oryginale: nagle zachłystuję się ostrym powietrzem. Dzieli te dwa odczyty poetycka przepaść - ten właściwy jest hen w górze, a niewłaściwy plącze się na nizinie.

UWAGA (niepokojąca)

Dziś (2014-03-07) zauważyłem, że znikły wiersze Poloniki (Izabeli Joanny Barry) z portalu  u Jerza.  Czy mógłby ktoś skontaktować się o tym z Jerzem lub Izabelą?

Jeżeli wiersze w ogóle mają wagę, to wiersze Izabeli powinny być chronione -- (wlod [zdr] Ty) rozm.

wh

było minęło

Cz. 1

Numery kolejnych punktów odpowiadają numerom kolejnych linijek wiersza (gdyby linijki ponumerować 1. 2. ...). Podaję ledwo minimum informacji historycznej i trivia. Resztę znajdźcie sami :-)

  1. przymila się Bolek - Bolek czyli Bolesław Bierut (Bolesław Biernacki, ur. 1892-04-18, zm. 1956-03-12).
  2. ty się Wiesiu tak nie dąsaj - Wiesio czyli Władysław Gomułka (ur. 1905-02-06, zm. 1982-09-01), pseudonim Wiesław (lub Towarzysz Wiesław :-).
  3. nie musisz łysieć - faktycznie, Gomułka był całkiem łysy, choć nie aż tak jak Cyrankiewicz.
  4. przecież pilnuję - sprawę upraszczając, Bierut trzymał Gomułkę (jako niby prawicowca czy co tam) w areszcie domowym. Przed aresztowaniem obaj byli komunistycznymi liderami Polski po Drugiej Wojnie Światowej.
  5. żeby ci włos z głowy nie spadł - jest tu sporo więcej niż aluzja do łysiny. Podobne do procesu Gomułki (i "jego" grupy) procesy komunistycznych liderów miały miejsce także w innych demoludach. Tam aresztowanych liderów skracano o głowę (na przykład w Czechosłowacji) lub trzymano w więzieniach. W Polsce potraktowani zostali relatywnie łagodnie, do czego nawiązuje dana linijka wiersza w ramach licencji poetyckiej. W ramach tejże licencji nawiązuje też do troski Bieruta o niearesztowanego współpracownika Bermana, za którym ponoć Bierut dosłownie chodził dzień w dzień przez pewien okres (nawet odprowadzał go do ubikacji), by Bermana czasem bezpieka nagle z cicha pęk nie zgarnęła. Może to tylko bajka, ale do niej nawiązuję.
  6. izraelem się otoczyłeś upiera się Wiesio - bliskimi współpracownikami Bieruta byli między innymi ludzie o pochodzeniu żydowskim, jak Jakub Berman i Hilary Minc, co dla antysemitów typu Gomułki miało jakieś specjalne znaczenie.
  7. ty też nie z egiptem się ożeniłeś paruje Bolek - żona Gomułki była pochodzenia żydowskiego.
  8. mojej starej nie ruszaj ona patryjotka - Gomułka był nacjonalistą.
  9. a ty pajac na żydowskim sznurku - kontynuacja linijki wcześniejszej.
  10. uważaj Wiesiu by nie włos z głowy
  11. lecz głowa z karku ci nie spadła - powyższe dwie linijki nawiązują do procesów w innych demoludach (i w Sojuzie), gdzie skazywano na śmierć, i wyrok wykonywano w pośpiechu.
  12. i tak się przekomarzali
  13. tak sobie gaworzyli w zimowe wieczory
  14. aż Bolek wybrał się na północ a
  15. jeszcze bardziej na wschód przeziębił się - od 14 do 25 lutego 1956 Bierut był gościem na XX Zjeździe KPZR, w czasie którego Chruszczow wygłosił swoje słynne przemówienie, demaskujące Stalina i stalinizm. Przebywał Bierut w Moskwie do śmierci, 12 marca. Do Polski powrócił trup.
  16. i chyba umarł - cichy żart, bo umarł na pewno - jednak popularny jest pogląd, że Bierut został w Moskwie zamordowany (czyli, ciche tło: nie umarł, lecz go zabili).

Cz. 2

Numer listy n nawiązuje do linijki wiersza numer 16+n.

  1. wtedy Wiesiowi wywietrzyli mieszkanie - wypuścili Gomułkę z aresztu domowego. Napisałem wiersz, a nie esej historyczny, więc przepuściłem Edwarda Ochaba, który liderował PZPRowi od śmierci Bieruta do powrotu do władzy Gomułki.
  2. Wiesio narodowi zacisnął pasa - Gomułka podkreślał konieczność oszczędnego życia, co w 1956 roku może miało sens, ale potem zła sytuacja gospodarcza Polski, i w szczególności niski poziom stopy życiowej obywateli, był w sporej mierze również jego winą.
  3. suchą stopą ominął wisłę - jaki prorok taki cud; tym z Biblii udało się przejść przez wodę suchą stopą, a nasz wodę ominął.
  4. żydów przepędził - chodzi o emigrację Żydów z Polski w latach 1967-1970, ale także o Gomułki ogólną politykę prześladowania Żydów i anty-izraelskie (bardziej niż pro-arabskie) nastawienie.
  5. nieuświadomionym dodał zdrowia - tragiczny grudzień-1970 na Wybrzeżu Gdańskim, po którym Gomułka stracił władzę. Słyszałem też opinię (wymysł?), że "prawdziwym" powodem odsunięcia Gomułki od władzy była jego zbyt samodzielna inicjatywa w sprawie polskiej granicy z Niemcami, a Sojuz samodzielności nie tolerowal. Może to bajka, nie wiem. W tamtych czasach w Polsce, w języku nieco chuligańskim, zwrot "dodać zdrowia" oznaczał dotkliwe pobicie, być może z trwalym uszczerbkiem dla zdrowia. Na przykład, gdy na wzór carskiego katowania, za Gierka w 1976 przepuszczano zbuntowanych robotników pomiędzy dwoma szpalerami sadystów, bijących robotników pałkami (czy czym tam), to nazywano te operacje "ścieżkami zdrowia". Około roku 1980 opowiedziałem między innymi o tym dzieciom w 6 klasie pewnej szkoły podstawowej w Ann Arbor (Michigan), w ramach gościnnej lekcji o Polsce. Były przerażone. Może przesadziłem. Ta linijka wiersza miesza język komunistyczny - nieuświadomionych - z ludowo-chuligańskim.
  6. postarzał się
  7. i przegrał w gierki - przegrał walkę o władzę z Edwardem Gierkiem. Słowo "gierki" kojarzy się z popularną w owych czasach grą w karty - "kierki"; ponadto ze słowem "bierki" czyli pionki w warcabach.
  8. kto by tam o uparciuchu dziś pamiętał - rzeczywiście Gomułka znany był jako wyjątkowo uparty.

To tyle na dziś -- {[(slf [zdr] Ty)] wlod}

mosty królewieckie (wh, 1991/08/10-12)

Utwór nawiązuje do słynnego problemu mostów w Królewcu, rozwiązanego przez genialnego Eulera. Od jego rozwiązania datuje się początek topologii i teorii grafów.

Tu znajdziecie hymn teorii grafów (ja tam wolę swój wiersz :-): Mosty królewieckie

Słabszy jest artykuł w polskiej wikipedii: pl.wikipedia o mostach królewieckich

Znacznie lepszy jest artykuł w angielskiej: 7 Bridges of Königsberg

O samym Eulerze (ur. 1707-04-15, zm. 1783-09-18) można przeczytać w wikipediach, a także na przykład tutaj: Leonhard Euler

Przejście od pierwszej do drugiej linijki zwrotki (2):

  A vagrant answered  me
  walks but one path

jest emjambementem - należy koniecznie zauważyć, że odstęp pomiędzy answered oraz me jest podwójny, więc nie mamy answered-me, lecz me-walks. Włóczęga (vagrant) używa niepoprawnego angielskiego: me walks, itd.

bajka

O pewnym związku z Newtonem napisałem w Rozmowie. Okazuje się, że istnieje termin naukowy "attraction of mountains", o czym przy pisaniu wiersza nie wiedziałem, choć wiedziałem o zjawisku (oczywiście :-) -- {[(slf [zdr] Ty)] wlod}

Houdini

Rzeczywiście, słynny magik Harry Houdini (1874/03/24 – 1926/10/31) był synem rabina. Cała rodzina Mayera Samuela Weisza (1829–1892) wyemigrowala z Węgier do USA w 1878 roku, przy czym matka Houdiniego (1841–1913) była w czasie podróży w ciąży. Houdini nazywał się wtedy Erik Weisz. W Stanach rodzina zgermanizowała nazwisko na Weiss. Więcej informacji można znaleźć na przykład w en.wikipedii (oczywiście :-).

brunetki

Z jednej strony utwór nawiązuje do starego, chyba sprzed Drugiej Wojny Światowej, przeboju:

          brunetki blondynki
          ja wszystkie was dziewczynki
          całoooooooować chcę

A z drugiej - do buńczucznego propagandowego zawołania rządowego, znowu sprzed Drugiej Wojny, że nie oddamy guzika! Niemcom (hitlerowskim), czyli Korytarza łączącego ówczesną Polskę z Bałtykiem (lub choćby Gdańska).

wózek

Celem zwiększenia bezpieczeństwa, wózki inwalidzkie mają ręczne hamulce, które po wciśnięciu (w opony wielkich, tylnych kół, o średnicy około metra) mają unieruchomić wózek, gdy chcemy by wózek tkwił w miejscu.

Źródło: "http://poewiki.vot.pl/index.php?title=Notki_do_wierszy"

Ostatnio zmieniane o 00:55, 8 marca 2014


[PoeWiki]

Edytuj
Historia strony

Ostatnie zmiany
Losuj stronę
Lista uczestników
Co nowego?
Czerwony Pokój
Kategorie stron
Wszystkie strony


Co tu prowadzi?
Zmiany w powiązanych

Strony specjalne