Wersja do druku Brak logowania
Zaloguj mnie | Pomoc

Kenning

Spis treści

Wstęp

Kenning jest środkiem artystycznym, używanym dawniej intensywnie w niektórych kulturach poetyckich (np. nordyckej lub chińskiej). Kenning zbudowany jest przez zestawienie w jedno spójne określenie dwóch rzeczowników. Gramatycznie przybiera on postać przydawki dopełniaczowej (np. staroislandzkie określenie miecza - "randa íss", czyli lód tarcz) lub też zestawienia rzeczownikowego (np. staroislandzkie określenie miecza - "ben-grefill", czyli rana-motyka). Ta pierwsza forma zbliżona jest szczególnie do polskiej metafory dopełniaczowej. Kenning często w literaturze krytycznej jest mylony z metaforą.

Kenningi były stosowane w dawnej poezji chińskiej oraz w staronordyckiej. Szczególnie poetycko atrakcyjny rodzaj kenningu (kenningi diagonalne) rozwinęli skaldowie, głównie w wieku X i XI. Apolonia Załuska-Stromberg, we wstępie do Sagi o Gunnlaugu Wężowym Języku, napisała:

Tutaj dochodzimy do punktu centralnego nordyckiej sztuki poetyckiej. Właśnie kenningi nadają jej specyficzny, własny i niepowtarzalny charakter.

Kenning - to pewnego rodzaju metafora. Zamiast imienia osoby lub rzeczy wymienia się co innego, co tę osobę lub rzecz oznacza. Źródeł tego należy szukać w sakralnym zakazie wzywania imienia nadaremno i w lęku, by głośno wymieniony bóg albo duch w żywej postaci nie zjawił się lub nie sprowadził nieszczęścia.

Najdawniejszym znanym pomnikiem tego rodzaju utworu poetyckiego jest napis na kamieniu runicznym w Eggju, (Sogndal, Norwegia), pochodzący z VII w.n.e. Kamień ten miał uwiecznić pamięć poległego wodza i miał być testamentem pozostałego po nim majątku. Ze względu jednak na magiczne wyobrażenia nie nazwano po imieniu ani wodza, ani jego dziedzictwa, lecz użyto kenningów.

W późniejszych wiekach [...] poetyckie metafory przybierały coraz bardziej charakter czysto zewnętrznej ozdoby. W epoce Snorriego były kenningi bezwarunkowo już tylko stylistyczną finezją, co więcej, były skomplikowanym kluczem, który jedynie tylko najbardziej wyszkoleni w sztuce, znający arkana poetyki potrafili rozwiązać. Niekoniecznie w lot - nieraz trzeba było żmudnych dociekań.

W poezji nordyjskiej szczególnie udane kenningi często wchodziły do repertuaru stałych figur i powtarzały się w wielu utworach oznaczając to samo pojęcie.

Udane kenningi widziałem w 2-3 wierszach pewnej nieznanej mi autorki (chyba autorki :-) na ns (miała jakiś cwany nick na a - jak przemogę obrzydzenie do tamtego portalu, to zajrzę tam i wpomniane kenningi zacytuję gdzieś na poewiki). -- wlod

Przykłady

Ashbery + Białoszewski + Biedrzycki + Borzęcka + Bursa

Ficowski + Grochowiak + Herbert + Karpowicz + Kuciak

Lipska + Mickiewicz + Mosiewicz + Norwid + Alx + Różewicz + Rymkiewicz

Słowacki + Sosnowski + Staff + Świetlicki + Zawadzki

Włodzimierz Holsztyński

P o l s k i

E n g l i s h




Klasyfikacja kenningów

Uwagi ogólne

Kenning można zdefiniować syntaktycznie, na poziomie nieco wyższym niż dowolny konkretny język naturalny, jako frazę znacząca "coś czegoś". Kenningi podpadające pod taką definicję można nazywać keningami syntaktycznymi. Jest to szerokie pojęciowo i w praktyce dosyć częste zrozumienie kenninga. Jest ono tak szerokie, że samo w sobie mało wartościowe. Na przykład lista przykładów powyżej, za wyjątkiem faktu jej niemal alfabetycznej organizacji według nazwisk autorów, robi wrażenie śmietnika. Jest ta ogólność także przyczyną lekceważenia tej konstrukcji (lekceważenia psychologicznie podobnego do lekceważenia haiku, ale w innej obiektywnie sytuacji). Kenning nabiera wartości analitycznej i jako środek artystyczny (dla poety lub świadomego czytelnika) i analityczny (dla krytyka) dopiero po zdefiniowaniu jego kilku rodzajów (które razem nie pokrywają wszystkich kenningów syntaktycznych).

Martwa metafora

Popatrzmy, w języku polskim, na następujące określenia (kenningi) słońca:

A teraz wyobraźmy sobie język w którym nie ma po prostu słowa  słońce,  a zamiast tego używa się w mowie powszechnej standartowo kenning  ojciec plonów.  Wtedy kenning ten jest w takim języku  martwą metaforą.

Stało się coś ciekawego - pojęcie ogólne kenningu syntaktycznego jest ponadjęzykowe, podczas gdy pojęcie martwej metafory zależy od języka.

Przykładem martwych metafor w języku angielskim jest  clock hands  oraz  clock face  - razem ta para jest okropnie niepoetyczna - ręce wyrastające z twarzy. (Naprawiłem to w angielskim tworząc kenning  mustache of a clock  czyli po polsku  wąsy zegara).  Po polsku zwrot  ramiona zegara  stanowi kenning, ale nie martwą metaforę. Polski zwrot wskazówki zegara można od biedy uznać za martwą metaforę, ale jaka to metafora?! Natomiast dosyć uczciwą polską martwą metaforą jest tarcza zegara.

Chiński ma wiele martwych metafor. Także dawny angielski, i dzisiejszy też, pochodzące z dawnych czasów.

Wydzielenie (ekstrakcja)

Wydzieleniem jest na przykład zwrot "lis słońca", jeżeli chcemy powiedzieć, że słońce jest chytre (bo lis jest symbolem chytrości); co więcej, w ten sposób utożsamiamy słońce z jego cechą. To może działać, bo wizualnie, lis, jak słońce, jest płomienny.

Natomiast odpowiednim kenningiem diagonalnym byłby zwrot "lis nieba". Na ogół wersja diagonalna ma przewagę nad wydzieleniem. Widzimy dlaczego - mamy dodatkowy obraz (tu nieba).

Wydzielenia są łatwiejsze i powszechniejsze od kenningów diagonalnych. Sporo wierszy można ulepszyć przez zastąpienie wydzieleń przez ich odpowiedniki diagonalne.

(do rozwinęcia wkrótce)

Kenning diagonalny (skaldowski)

(do napisania wkrótce)


(Ta strona wymaga niekiedy ręcznego odświeżenia. Kliknij tu by odświeżyć)

Źródło: "http://poewiki.vot.pl/index.php?title=Kenning"

Ostatnio zmieniane o 20:51, 19 listopada 2013


[PoeWiki]

Edytuj
Historia strony

Ostatnie zmiany
Losuj stronę
Lista uczestników
Co nowego?
Czerwony Pokój
Kategorie stron
Wszystkie strony


Co tu prowadzi?
Zmiany w powiązanych

Strony specjalne