Wersja do druku Brak logowania
Zaloguj mnie | Pomoc

Jesienne wargi Basho

Spis treści

Wstęp

Niniejsza strona poświęcona jest pewnemu haiku Basho, i tłumaczeniom tego haiku. Tłumaczenie na polski było dokonane przez Czesława Miłosza, i skopiowane na poewiki na stronie haiku. Jest podane poniżej. Krytyka tego tłumaczenia została zapoczątkowana na stronie haiku, i kontynuowana na stronie Tangia 2013++. Jednak miejsce na najpełniejsze zajęcie się danym tematem jest tutaj.

Oto brzmienie tego utworu w transliteracji na alfabet łaciński[1]:


Mono-ieba
Kuchibiru samushi
Aki no kaze.


物言えば
唇寒し
秋の風


Haiku Basho w tłumaczeniu Czesława Miłosza (+ wariacja)

Polskie tłumaczenie oryginału:


       Wargi zbyt zziębnięte
       Żeby paplać -
       Wiatr jesienny.
                          tłum. Cz. Miłosz

Wariacja tłumaczenia:


           zwarte zsiniałe wargi
           jesienny wiatr


                              (war. wh)


Tłumaczenia na angielski

Eng 0

Na dwóch stronach internetowych (w marcu 2013r) można znaleźć:


       speaking out
       my lips are cold
       in autumn wind


Twórcą jednej z tych stron jest Jane Reichhold. Na żadnej z nich nie ma żadnej informacji o tłumaczu, ani nie ma oryginału japońskiego (z omówieniem lub bez).

Eng 1

Na innej stronie, też bez żadnego omówienia podana jest wersja:


           When a thing is said,
           The lips become very cold
           Like the autumn wind.

 

Eng 2

W ujęciu Asataro Miyamori brzmi to tak:


           When I speak,
           my lips feel cold,
           The autumn wind blowing.


Eng 3 (Lucien Stryk)

Poniższe tłumaczenie zostało dokonane przez Luciena Stryka[2]:


               lips too chilled
               to prattle -
               autumn wind.


Gdyby ktoś miał wątpliwości, to owszem, poeta Lucien Stryk urodził się w Polsce, dnia 7 kwietnia, 1924r. Jednak już w wieku lat czterech znalazł się w Chicago. Zmarł 24 stycznia, 2013r (niecałe trzy miesiące temu). Tłumaczył na angielski poezję chińską i japońską, szczególnie poezję Zen. Z kolei jego własne wiersze były tłumaczone na chiński, francuski, hiszpański, japoński, szwedzki i włoski.

Tłumaczenia Stryka haiku Basho charakteryzuje prostota i zwięzłość (na ogół mocno poniżej 5+7+5=17 sylab; haiku powyżej w jego wersji liczy sobie 9 sylab).

Tłumaczenia wersji angielskich na polski

 

PolEng 0

       gdy mówię na dworze
       moje wargi są zimne
       na wietrze jesiennym

 

PolEng 1

           gdy coś się powie
           wargi stają się bardzo zimne
           jak jesienny wiatr

 

PolEng 2

       gdy mówię
       marzną mi wargi -
       wieje jesienny wiatr

 

Porównanie tłumaczeń Luciena Stryka i Czesława Miłosza z angielskimi 0 1 2

Tłumaczenia Luciena Stryka i Miłosza są identyczne - tyle, że Stryka jest na angielski, a Miłosza na polski. (Stryka było wcześniejsze, bo z 1985 roku lub wcześniej; Miłosza chyba późniejsze). W dalszym ciągu, gdy mowa poniżej jest o tłumaczeniu Miłosza, to chodzi także o tłumaczenie Stryka.

U Miłosza postać z haiku milczy - bo jest za zimno, bo wargi zmarzły. Zimno powoduje milczenie.

W angielskojęzycznych wersjach 0 1 2 postać z haiku mówi, i mówienie powoduje oziębienie warg.

Transcendentalne znaczenie wersji Miłosza jest pod kątem prostym do znaczenia tłumaczeń na angielski, są logicznie niepowiązane. Wersja Miłosza jest o wpływie (skutkach) zimna. Wersje angielskie są o wpływie (skutkach) mówienia.

Angielskojęzyczne tłumaczenia różnią się artystycznie. Wersja Eng 0 i 1 zawierają wiatr, podczas gdy wersja Eng 1 dopuszcza możliwość, że wiatru nie ma - bowiem występuje jedynie porównanie zimna warg do zimna jesiennego wiatru. Taka możliwość jest niefortunna (osłabia zmysłowość, bezpośredniość, wagę sceny). Zamiast porównywać należało powiedziec, że wargi i wiatr stają się równie zimne. Jak kiedyś zauważyłem, częstą słabością porównań jest fikcyjność połowy porównania. A gdy obie części porównania są częścią sceny, gdy żadna nie jest wspomniana jedynie dla porównania, to de facto mamy do czynienia z zestawieniem (juxtaposition).

Wersja Miłosza zawiera brzydki hałas główkowania, który zagłusza poezję i utrudnia czytelnikowi medytować (może wręcz uniemożliwia).

Każda z wersji angielskich 0 1 dopuszcza pewną oczywistą słabość artystyczna w pierwszej linijce, każda swoją - nie kijem to pałką, albo z deszczu pod rynnę.

Wersja Eng 1 daje miłą artystycznie możliwość transferu: mowa jest zimna (zimno z warg przenosi się na znaczenie wymawianych słów - zimne wargi mówią zimne rzeczy). Uogólniając transcendentalnie, w surowych warunkach postępujemy bez serca.

Warto byłoby sprawdzić, jak to brzmi w oryginale. Gdyby zaprezentowane tutaj nastawienie na jak najbardziej bezpośrednie oddziaływanie na zmysły potraktować serio, to wiersz powinien wręcz uzyskać postać taką:
 
zwarte zsiniałe wargi
przeszywający wiatr
 
O, tak to widzę :) alx d
myślę, że tłumaczenie Czesława Miłosza mocno znaczeniem odbiega od oryginału, przez co moja i Twoja wariacja też -- (wlod [zdr] Ty) rozm.
Jak widać z oryginału - wiatr tam jest ni mniej ni więcej, ale właśnie jesienny. alx d

Gramatyka

Języki orientalne, zwłaszcza chiński, ale także japoński, są precyzyjne - nie ma w nich konieczności podawania informacji, która nie wchodzi w grę, a jest wymuszana w przypadkach języków takich jak angielski lub polski. W danym przypadku japoński oryginał Basho nie podaje informacji na temat mówcy - może to być kobieta, mężczyzna, albo dziecko. To nie jest istotne, nie jest stwierdzone. Może nawet być szereg osób, dowolnej płci. Może to być również "ja" (PL), jak w Eng 2, ale można równie dobrze użyć osoby drugiej:


           gdy mówisz
           marzną ci wargi -
           jesienny wiatr.


Oryginał nie określa żadnej konkretnej możliwości. Stąd gramatyczna różnorodność tłumaczeń na języki zachodnie, jak angielski i polski.


Można po polsku próbować uzyskać podobny gramatycznie uniwersalny efekt:


               od mówienia
               marzną wargi -
               jesienny wiatr


albo


                   marzną mówcy wargi -
                   jesienny wiatr

 

Przypisy

  1. ^ Za: Basho, Classic Haiku: An Anthology of Poems by Bashō and His Followers, tłum. Asataro Miyamori, Dover Publications; Bilingual edition (listopad 2011).
  2. ^ Lucien Stryk, Basho. On love and barley. Haiku of Basho., haiku 140, str. 56, Penguin Books, copyright © Lucien Stryk 1985, ISBN 0-14-044459-9.

Źródło: "http://poewiki.vot.pl/index.php?title=Jesienne_wargi_Basho"

Ostatnio zmieniane o 04:50, 18 kwietnia 2013


[PoeWiki]

Edytuj
Historia strony

Ostatnie zmiany
Losuj stronę
Lista uczestników
Co nowego?
Czerwony Pokój
Kategorie stron
Wszystkie strony


Co tu prowadzi?
Zmiany w powiązanych

Strony specjalne