Wersja do druku Brak logowania
Zaloguj mnie | Pomoc

Jamb

Spis treści

Definicja

W metryce antycznej była to stopa składająca się z dwóch sylab: krótkiej i długiej. Tradycyjnie zapisuje się to tak:

Była to więc stopa trzymorowa.

W ramach adaptacji metrum antycznego do języków, w których iloczas nie występuje, przyjęło się mianem jambu określać stopę składającą się z sylaby nieakcentowanej i akcentowanej. Tradycyjnie zapisuje się to tak:

     

Zatem obrazowo, chodzi tu o metrum brzmiące mniej więcej tak:

taDUM/taDUM/taDUM/taDUM/...

W języku polskim, w którym zasadą jest akcent paroksytoniczny zachowanie toku jambicznego wiąże się zawsze z jego cezurowaniem, co oznacza tyle, że koniec stopy najczęściej wypada w środku wyrazu.

Pentametr jambiczny

To rodzaj metrum, w którym każdy wers zawiera pięć jambów (czyli w sumie 10 sylab). Jest to jedno z najpopularniejszych metrum w poezji angielskiej.

Przykłady wierszy polskich z tokiem jambicznym

Słowiczku mój! a leć, a piej!
Na pożegnanie piej
Wylanym łzom, spełnionym snom,
Skończonej piosnce twej!

Słowiczku mój! twe pióra zzuj,
Sokole skrzydła weź,
I w ostrzu szpon, zołoto-stron
Dawidzki hymn tu nieś!

Adam Mickiewicz, "Do B.Z." w. 1-8

Jamb jako gatunek

Bo ze wszystkich miar wierszowych najbardziej nadaje się do rozmowy metrum jambiczne. Świadczy przecież o tym fakt, że w codziennej rozmowie posługujemy się najczęściej jambami.

Arystoteles "Poetyka"

Z kolei nastąpił podział poezji na dwa kierunki, według właściwych dla niej charakterów. Poważniej usposobieni twócy przedstawiali bowiem piękne czyny ludzi szlachetnych, natomiast twócy o lżejszym usposobieniu - czyny ludzi pospolitych, tworząc początkowo "szyderstwa" (psogoi), jak tamci hymny (hymnoi) i pochwały (enkomia) bohaterów. Chociaż istniało prawdopodobnie wielu twórców satyrycznych przed Homerem, nie potrafimy jednak wymienić żadnego utworu któregoś z nich. Począwszy od Homera możemy natomiast wskazać np. jego "Margitesa" oraz inne tego rodzaju utwory. Jednocześnie pojawiło się stosowne do charakteru tych utworów metrum, które dlatego obecnie nazywamy jambicznym (szyderczym) poieważ w tym właśnie metrum szydzono z siebie wzajemnie.

Arystoteles "Poetyka"

Stąd również "jamby" jako określenie odmiany poezji (żartobliwej, przekomarzającej się), niezależnie od metrum.

Mimo taką w rozumie i sercu zawieję
Siaki taki jambusek dla kolegów skleję;
Coż, gdyby nie przeszkoda! Próżno się taimy:
Może bym zaćmił Jańskie i Zanowe rymy.
Precz, skromności fałszywe, nie znacie Adama:
Jakaż z jego odejściem zrobi się tu jama!

Adam Mickiewicz, "Jamby powszechne" (fragment)

Jak widać, Mickiewicz swoje "Jamby" złożył sylabicznym trzynastozgłoskowcem.

W liryce antycznej określenie jamb stosowano nie tylko do wierszy zbudowanych z jambów, ale także do wierszy napisanych tzw. "jambem kulawym" - gdzie metrum jambiczne było zachowane w ostatniej stopie, a także trochejami i kombinacjami tych miar heksametrem daktylicznym. Można wysnuć wniosek, że klasa utworów zwanych jambami wzięła swoja nazwę od stopy przeważającej w tych utworach, lub najbardziej charakterystycznej.

Archiloch i jamby

Zasługi Archichola w zakresie jambu często porównywane są do zasług Homera. Ojczyzną Archilocha było Paros i charakter jambu w znaczeniu gatunkowym staje się jaśniejszy jeśli weźmie się pod uwagę dane o życiu religijnym - kultowym na Paros. Czczono tam szczególnie Demeter - boiginię urodzaju i Dionizosa. Kult bogów urodzaju i płodności odbijał się w specyfice jambów, zresztą starożytni łączyli tę nazwę z mityczną postacią Iambe, która żartami rozweseliła Demeter bolejącą po stracie córki uprawodzonej przez Hadesa. Obrzędy ku czci Demeter zawierały elementy humoru w psotaci szyderstw i nieprzyzwoitych żartów. Archiloch w swych jambach te elementy nie tylko używał z wprawą, ale zdaje się że również nadużywał. W 1949 r. na Paros odnaleziono inskrypcję spisaną przez Mnesiepesa, wedle której jedną z pieśni Archilocha oceniono jako zbyt "jambiczną", a Archilochowi wyznaczono sądownie karę, co pociągnęło za sobą dość fatalne skutki dla mężczyzn z Paros, którzy stali się impotentami. Zachowane wyrazy tej pieśni, świadczą, że tekst był o Dioniozosie, ofiarach mu składanych z jęczmienia oraz o niedojrzałych gronach i figach słodkich jak miód dla Ojfoliosa. Ojfolios to było bóstwo płodności - "Pokrywacz", niedojrzałe grona i słodkie figi miały oczywistą konotację seksualną.

Według badaczy liryki antycznej, a w szczególności tekstów Archilocha, podstawową funkcją jambu, była funkcja satyryczna, jamb nie tylko satyrą, ale i inwektywą często sięgającą po wulgarność, a tematy okołoseksualne, obsceniczne zajmowały w tych utworach poczesne miejsce.

Źródło: "http://poewiki.vot.pl/index.php?title=Jamb"

Ostatnio zmieniane o 14:41, 23 lipca 2009


[PoeWiki]

Edytuj
Historia strony

Ostatnie zmiany
Losuj stronę
Lista uczestników
Co nowego?
Czerwony Pokój
Kategorie stron
Wszystkie strony


Co tu prowadzi?
Zmiany w powiązanych

Strony specjalne