Wersja do druku Brak logowania
Zaloguj mnie | Pomoc

Dada

(Przekierowano z Dadaizm)

Myśl powstaje w ustach.

Tristan Tzara


Niemożliwością dla człowieka jest powiedzenie czegoś, co byłoby całkowicie pozbawione sensu.

Jacques Rivière

Jacquesowi świetnie się udało -- {[(slf [zdr] Ty)] wlod}

Poezja dadaistyczna

Przyjmuje się, że Dadaizm powstał w 1916 roku w Zurychu w Cabaret Voltaire założonym w tym właśnie roku przez pisarza Hugo Ball'a a kres tego międzynarodowego ruchu miał miejsce w 1922, kiedy to nastąpiło zmęczenie materiału i nasilały się animozje pośród członków, między innymi (a może nawet przede wszystkim) na linii Tristan Tzara - Andre Breton. Ten ostatni zajął się później wraz z byłymi paryskimi członkami Dada wymyślaniem surrealizmu.

Wspomniany Cabaret Voltraire miał przyczynić się do zwiększonej sprzedaży kanapek i kiełbasek w knajpie, w której działał a wywołał prawdziwą artystyczną zawieruchę przyciągając z czasem rozmaite twórcze indywidua. Pamiętajmy, że trwała wojna. W młodych, wizjonerskich duszach, na gruncie zwątpienia w człowieka, społeczeństwo i moralność, rodzi się potrzeba wolności, duchowej i umysłowej swobody. Rodzi się potrzeba anty-sztuki a wraz z nią absolutna negacja wartości, niszczenie wszelkich form artystycznych, rebelia przeciw mieszczaństwu, pragnienie odrodzenia poprzez swoje, coraz to śmielsze poczynania. Sztuka odtąd miała być zwolniona z reguł, z konieczności troszczenia się o cokolwiek. Występy dadaistów przejawiały się w nieustannych prowokacjach, wyzwiskach miotanych w kierunku widzów i scenicznym hałasie. Twórczość tych zapaleńców polegała m.in. na odprzedmiotowieniu (abstrakcji), nieracjonalności i przypadku. W odniesieniu do poezji przybierało to postać wierszy komponowanych z wycinków gazet na przykład, innymi jednak, bardziej wyrafinowanymi, jak się zdaje, formami, były: wiersz bruitystyczny, wiersz symultaniczny i poezja abstrakcyjna czyli fonetyczna, która wyrażała pragnienie rezygnacji z języka wyeksploatowanego do niemożliwości przez dziennikarstwo. Musimy sięgnąć do najtajniejszej alchemii słowa a nawet i ją porzucić, jeśli poezja ma zachować najświeższą dla siebie domenę. - pisał Hugo Ball i przepowiadał: Bliska jest chwila, kiedy poezja zdecyduje się odrzucić język z podobnych względów z jakich malarstwo odrzuciło przedmiot. Oto przykład takiej poezji:

gadji beri bimba glandridri laula lonni cadori
gadjama gramma berida bimbala glandri galassassa laulitalomini
gadji beri bin blassa glassala laula lonni cadorsu sassala bim
gadjama tuffm i zimzalla binban gligia wowolimai bin beri ban(...)


Artysta Raoul Hausmann (1886-1971) natomiast tak stawiał sprawę: Wiersz fonetyczny stanowi połączenie oddechu i czynności mowy w czasowo ściśle określonej kolejności. Oznacza to, że zarówno oddech jak i wytwarzany dźwięk mają jako środki wyrazu odgrywać twórczą rolę w (dźwiękowej) realizacji wiersza fonetycznego. I jeszcze: Stosowałem litery różnej wielkości, duże i małe, cienkie i wytłuszczone, żeby w ten sposób stworzyć coś w rodzaju zapisu muzycznego. Tak oto powstał wiersz optofonetyczny(..) .

Na podstawie książki Hansa Richtera o tytule "Dadaizm".

Dada a Surrealizm

U początków Dada nie stała sztuka, lecz wstręt.

Tristan Tzara


Czytając Henryka Dubowika i jego Nadrealizm w polskiej literaturze współczesnej:

Dadaizm ograniczał się do negacji, do protestu przeciwko całemu światu, starał się budzić oburzenie szokować. Nadrealiści natomiast poszukiwali w imię wyzwolenia człowieka także pozytywnego programu. - W konsekwencji ma to być rewolucja, (nowa świadomość, nowa wrażliwość, nowy człowiek), co zbliża ich do marksizmu. Chociaż dadaizm po kilku latach przestał istnieć, do jego spontaniczności, irracjonalizmu a nawet skandaliczności nawiązywali z kolei nadrealiści. Stało się tak między innymi dlatego, że zwolennikami jednego a potem drugiego kierunku byli przeważnie ci sami ludzie. Różnica między jednym a drugim oprócz wspomnianego pozytywnego programu polega na tym, że surrealizm uznawał romantyczno-symboliczną tradycję literacką. Sztuka nie tylko burzy, ale również zmienia rzeczywistość.

Hans Richter pisał: Surrealizm podobny jest do Dada jak dwie krople wody. Oraz: Breton skodyfikował rewolucję Dada w ścisłą dyscyplinę intelektualną i Surrealizm dał ruchowi Dada znaczenie i sens. Dada dał Surrealizmowi - życie.

Opinie

I co sądzicie? Poezja bruitystyczna i symultaniczna spoko. Ale jako teatr, spektakl, widowisko. Natomiast fonetyczna nie. Nie da się chyba odprzedmiotowić poezji. Powstaje bełkot. Tak czy owak przy zapalonej lampce i zielonej herbatce nie poobcujemy z propozycjami dadaistów. Inna sprawa, że tak jak napisałem, być może fajnie by się takie coś pooglądało. Zawsze miałem problem z klasycznymi wieczorkami poetyckimi. Nawet nie o nudę chodzi, bo widziałem poetów, którzy w sposób spektakularny czytali swoje wiersze, ale o to, że jakoś nie za wiele potrafię z odczytywanych wierszy wyłapać.mat

To już tak naprawdę u surrealistów jest ciekawiej. Nie żebym ten zapis automatyczny brał w ciemno, ale mozna sobie tak popróbować od czasu do czasu:) mat

Mnie się wydaje, że każda z tych rzeczy to taki pomysł na jeden projekt poetycki. Można pójść rzeczywiście w pisanie czegoś, co nie ma sensu już na poziomie układów liter. Można zapewne na jeszcze niższym poziomie - nie każda litera jest głoską, nie wszystkie głoski mają litery itp. Te projekty już były. W tej chwili nie widać potrzeby wracania do nich (chyba, że widać). Pytanie, czego możemy się jeszcze nauczyć z tego? Może jakiegoś niuansu? Było kiedyś coś takiego, że Ginsberg podpuszczony przez kogoś napisał ekspresyjny wiersz z samych spójników. Może dałoby się wykroić gdzieś tutaj jakiś ciekawy pomysł. alx d

Pytanie po co. Co nam to da jako czytelnikom. Zatem dadaizm w kontekście literatury o tyle miał sens, że wywracał do góry nogami. Burzył i miał nadzieje powodować jakieś nowe otwarcie. Próby tego typu są ok. Nawet jeśli nieudane. Mówię, że dadaizm był potrzebny. W szerszym kontekście. Natomiast, myślę zgodnie z tym, co pisałeś, że te pomysły nie są chyba teraz potrzebne. Swoje zrobiły i tyle. Wiesz, można kombinować, ale też w obrębie istniejących, klasycznych, że tak powiem środków. I będzie spoko tak czy siak:) mat

Ja sobie tak myślę, że dada to był taki ruch - jeden z wielu - który mówił: to, co jest teraz w języku poezji jest tak wyrafinowane, że stało się nieczytelne, zacznijmy od zera. Takich opcji zerowych było więcej w historii (ot, choćby pisanie heksametrem w Rzymie z czasów Owidiusza, Horacego itp.; albo przejście na język włoski z łaciny dokonane przez Dantego, Petrarkę i jeszcze kilku innych). Dadaiści akurat poszli bardzo daleko w swojej opcji zerowej - ale wtedy też były i takie czasy, że wiele rzeczy zostało wywróconych na drugą stronę (np. podstawy matematyki, fizyka, filozofia). Myślę sobie jednak, że żyjemy w tej chwili w czasach przełomu. Ten kryzys światowy, polegający na abdykacji cywilizacji euroatlantyckiej na korzyść Chin - to jest rzecz kalibru wojny światowej. Przy ostatnim takim przewrocie (upadek ZSRR) pojawiła się mocna grupa operująca nowym językiem: brulionowcy. Teraz tylko patrzeć aż ktoś wyjdzie z nowym pomysłem i wywróci wszystko w języku poezji. To jest właśnie ta chwila. alx d
Uuuu Alx, ale to zabrzmiało. Ciekawe czy się okaże, że miałeś rację:)
Cóż to można jeszcze wymyśleć? mat

Nie wiem, co ale potrzebny jest idiom poezji akceptowany przez pop-kulturę. Chodzi o to, żeby poeta mógł wystąpić w "Mam talent!" i żeby ludność powiedziała: tak, może konkurować z pieśnią zaśpiewaną a la Frieddie Mercury. Tak, tak, wiem - to mrzonka; a może to trzeba iść od podstaw, od takich zabaw jak poezja łączona. alx d

Hugo Ball: Bliska jest chwila, kiedy poezja zdecyduje się odrzucić język z podobnych względów z jakich malarstwo odrzuciło przedmiot.

No rzeczywiście. :-)

mat

A ja bym chyba jeszcze dodał, że takim idiomem pop-kulturowym są portale poetyckie. Na takim typowym portalu podstawową zasadą aktywności jest gra społeczna. To jest takie MMORPG. Całe to pisanie jest tylko pretekstem, żeby wejść do gry. Można wejść pod naprawdę błahym pretekstem, a jak się już jest, to hulaj dusza. I to jest właśnie poezja, która odrzuciła język, a przybrała formę gry społecznościowej. alx d

Źródło: "http://poewiki.vot.pl/index.php?title=Dada"

Ostatnio zmieniane o 21:07, 10 lutego 2013


[PoeWiki]

Edytuj
Historia strony

Ostatnie zmiany
Losuj stronę
Lista uczestników
Co nowego?
Czerwony Pokój
Kategorie stron
Wszystkie strony


Co tu prowadzi?
Zmiany w powiązanych

Strony specjalne