Wersja do druku Brak logowania
Zaloguj mnie | Pomoc

Czytelnik

Spis treści

Czytelnicy

Pisarz nadaje metaforze ciało, lecz czytelnik duszę.
Georg Christoph Lichtenberg
Dopóki czytelnik jej nie otworzy, dopóty książka jest tylko zbiorem słów.
Ursula K. Le Guin

Każdy uczestnik świata poezji jest czytelnikiem. Co więcej (co gorsza :-), proporcja czytelników w postaci czystej maleje. W dobie Internetu każdy niemal czytelnik poezji jest krytykiem, autorem, trollem...

Pierwszym czytelnikiem wiersza jest autor. Czytelnikami są też krytycy, tłumacze, instruktorzy... Zajmijmy się jednak przede wszystkim czytelnikiem w czystej postaci, czyli wielbicielem poezji, który osobiście nie ma ambicji literackich na skalę publiczną. Pozostali czytelnicy właśnie tak powinni się czuć, gdy czytają poezję.

Podstawowe marzenia czytelnicze

Czas i wysiłek włożony w przeczytanie wiersza powinien dać czytelnikowi satysfakcję, na przykład:

Może dałoby się znaleźć jeszcze jakieś? alx d

Strategia czytelnika

Czytelnik powinien wiersz czytać ze spokojnym nastawieniem (czasem, żeby się uspokoić, zrelaksować). Nie powinien się spieszyć, jak zawodowi lub domorośli (z grup internetowych) wydajni recenzenci.

Gdy wiersz jest samoistnym utworem, to należy go czytać bez uprzedzeń. Należy się uwolnić od swoich poglądów politycznych, etycznych, religijnych... na ile tylko to jest możliwe. Podobnie nie należy z góry myśleć w terminach autora, należy zapomnieć o autorze. Jak przy oglądaniu filmu. Dobrze jest nie rozpoznać głównego aktora, zdziwić się na koniec (lub w środku), że to on/a. Przy dalszym dumaniu o wierszu można wspomnieć inne wiersze tego samego autora. Tak należy z pewnością uczynić, gdy wiersz jest częścią większej kompozycji, autorskiego cyklu wierszy. (Przykładem mogą być sonety Szekspira). Bywa, że autorzy od wiersza do wiersza stosują własny język, własne słowa-umowy, i warto je wtedy rozpoznać.

Bywa, że wiersz jest częścią całości artystycznej. Wiersz może być częścią dziennika autorskiego (na przykład haibunu). Wprowadzeniem w wiersz może być notka w dzienniku autorskim, bądź adnotacja, dedykacja, specjalna wstępna notka autorska. Nawet tytuł wiersza, choć jest częścią utworu, często (i na ogół niesłusznie artystycznie) jest traktowany jako wprowadzenie (tytuł - o ile istnieje - powinien być integralną częścia wiersza, powinien służyć poezji, a nie wyłącznie tłumaczeniu lub streszczaniu utworu; oprócz tytułów istnieją też identyfikatory wierszy, które są ale nie powinny być mylone z tytułem).

Czytelnik powinien wierzyć, że każdy zwrot w wierszu ma znaczenie, nawet znaczenie globalne dla całego wiersza, powinien być na to przygotowany, czujny i wrażliwy.

Czytelnik nie powinien czynić wczesnych założeń interpretacyjnych, które ignorują pewne słowa i zwroty w wierszu. Czytelnik musi dać się ponieść utworowi. Musi wierzyć słowom wiersza. Poezja na swój ostry sposób jest uczciwa, mówi prawdę, ale tylko tym, którzy się na nią otworzą, którzy słowa wiersza traktują serio czyli dosłownie.

Czytelnik powinien mieć przyjemność z drobnych lokalnych smaczków, ale jednocześnie powinien odczuć utwór globalnie. Powinien - gdy utwór na to pozwala, gdy utwór na to zasługuje - potraktować cały utwór jako jedną wielką metaforę.

Zanim zacznie się czytelnik doszukiwać sensu w wierszu (może go nie być, nawet w dobrym), powinien najpierw poddać się nastrojowi utworu. Ewentualny sens powinien przyjść do czytelnika sam, pojawić się bez fanfar. Podstawą powinno być wczytanie się w słowa, a nie własne, czytelnicze, przedwczesne pobudzenie. Z czasem czytelnik może sięgnąć dalej, po dalsze, już głównie własne skojarzenia-zrozumienia, gdy wiersz służy mu już tylko za pretekst. Należy rozróżniać własne skojarzenia od tego co jest w utworze.

Przede wszystkim należy czytać wiersz dosłownie. Drzewo to drzewo, szum to szum, a pies to pies. Interpretacje mogą się pojawić w wyniku czytania dosłownego. Może się zdarzyć, że drzewo to mądrość, szum wiatru to myśli (tej mądrości-drzewa), a pies to przyjaciel człowieka :-) Nie wolno jednak czynić takich założeń z góry. Bo drzewo może być tylko drzewem, lub może symbolizować niebezpieczeństwo prowadzenia samochodu w stanie nietrzeźwym, szum może oznaczać kaca, a pies... Interpretacja powinna płynąć z całości wiersza, a nie z założeń czytelniczych.


Dobrze byłoby czytać wiersze, nawet ten sam, w różnych warunkach - w domu, w parku, w tramwaju... Ale nie ma już tramwajów, i kto by miał czas na takie hocki-klocki. Trzeba się pogodzić z cyk-klik-i-następny.

Od czytelnika do smakosza

Kto czyta intensywnie, ten powinien oscylować w kierunku smakosza, czyli powinien po przeczytaniu wiersza rozpoznawać świadomie pewne środki artystyczne, które działają na czytelników podświadomie, na przykład:

Obowiązki, prawa i przywileje czytelnika

Czytelnik ma prawa i obowiązki. Jego obowiązki i prawa są dualne do praw i obowiązków autora. Dlatego zła poezja i kiepscy autorzy artystycznie demoralizują i niszczą czytelników. Dobra poezja ma trudną szansę podniesienia poziomu czytelniczego. Prawie zawsze przegra z zalewem uznanej słabej poezji. Takie są prawa chaosu.

Podziały czytelników

Podziały czytelników możemy w uproszczeniu zasygnalizować binarnie, a następnie jeden po drugim omówić bardziej szczegółowo. Są te podziały w pewnym stopniu zależne. Oto one:

  1. Naiwni artystycznie v. zaawansowani
  2. Wtajemniczeni (swoi) v. obcy
  3. Mający smak v. pozbawieni smaku
  4. Wrażliwi na dźwięk v. głusi
  5. Niezależni v. snoby
  6. Czyści v. interesowni

Naiwni v. zaawansowani

Jest to więcej niż jeden podział.

Jest wśród nich ogólny. Nawet ten ogólny jest złożony. Składają się na niego z jednej strony czytelnicze oczytanie, znajomość środków poetyckich, zrozumienie języka poezji (zmysłowość/obrazowość), a z drugiej doświadczenie życiowe i poziom intelektualny. Czytelnik na poziomie nie da się nabrać na powierzchowne filozofie, cukierkowy romantyzm lub na moralizowanie. Kwestie te są wciąż subtelne, bo wiersze bywają stylizowane, ironiczne, dają głos swoim charakterom (postaciom, bohaterom), czasem w sposób nieoczywisty. Niektórzy relatywnie zaawansowani czytelnicy (choćby sami byli też autorami) nie potrafią odróżnić szlachetnej prostoty od ubóstwa intelektualnego i prostactwa. Zdarza się to też aż za często tłumaczom, gdy prostotę tłumaczą na prostactwo. Istnieje też zaawansowanie emocjonalne i dobra wola (konstruktywizm).

Ponadto każdy zaawansowany wiersz dzieli czytelników na naiwnych i zaawansowanych. W przypadku wierszy w obcym języku klasyfikuje czytelników znajomość obcego języka. Gdy wiersz ma delikatnie w tle pojęcia naukowe, to dotrze to tylko do ogólnie zaawansowanych czytelników, którzy na dodatek wiedzą coś niecoś o nauce. Podobnie jest ze znajomością historii, filozofii, inżynierii (i dowolnego zawodu), itd.

Itd. Z tego powodu potrzebne są notki krytyczne (choćby odautorskie, ale ograniczające się do spraw, które równie dobrze może naświetlić każdy zaawansowany czytelnik, czyli ograniczające się do tekstu). Na poewiki znajdują się tutaj: Notki do wierszy. Notki mają potencjał podniesienia poziomu poezji.

Wtajemniczeni (swoi) v. obcy

Jest to podział podobny do poprzedniego, ale warto je rozróżnić. Zaawansowanie jest kwestią wiedzy i zdolności. Natomiast swojskość (wtajemniczenie) jest bardziej zrządzeniem losu niż zasługą lub absolutną zaletą (typu zdolności intelektualnych lub dojrzałości emocjonalnej).

Granica nie jest ostra. Jednak wciąż istnieje różnica pomiedzy orientowaniem się w żeglarstwie, a nasiąknięciem powiedzmy historią polski i znajomością polskich rekwizytów, co dane jest nam "z urodzenia". Podobnie wygląda sprawa należenia lub przynajmniej zetknięcia się i znajomości wąskich grup społecznych i ich języka. Działa artystom i czytelnikom na wyobraźnię światek i półświatek kryminalny, ale nie wszyscy muszą się orientować w żargonie i zwyczajach więźniów kryminalnych. Podobnie jest z wciąż zmieniającym się językiem nastolatków.

Wciąż można mówić o wiedzy wtajemniczonych, ale jest to nieco innego typu zaawansowanie niż ogólnohumanistyczne. Raz jeszcze dla dobra poezji potrzebne są Notki.

Wrażenie

Pasjonująca lektura ↑ gd

Źródło: "http://poewiki.vot.pl/index.php?title=Czytelnik"

Ostatnio zmieniane o 09:24, 18 marca 2014


[PoeWiki]

Edytuj
Historia strony

Ostatnie zmiany
Losuj stronę
Lista uczestników
Co nowego?
Czerwony Pokój
Kategorie stron
Wszystkie strony


Co tu prowadzi?
Zmiany w powiązanych

Strony specjalne