Wersja do druku Brak logowania
Zaloguj mnie | Pomoc

Cezura

Cezura (od łac. caesura - odcięcie) - wyraz ten ma dwa odrębne znaczenia i to w dodatku czasami oznaczające przeciwne sytuacje. W związku z tym, dla uniknięcia zamieszania, warto unikać tego terminu.

Według pierwszego z nich[1], cezura to miejsce strukturalne wersu, w którym występuje dłuższy odstęp. Zwykle pokrywa się ona ze średniówką, choć bywają też utwory, w których wersy nie dzielą się na dwa, ale na trzy lub nawet cztery człony strukturalne.

Według drugiego z nich[2], cezura to w wierszu sylabotonicznym przedział międzywyrazowy występujący w środku stopy. W języku polskim, ze względu na dominujący akcent paroksytoniczny zwykle występuje ona naturalnie przy podziałach na stopy z użyciem jambów, daktyli oraz anapestów. Natomiast rzadziej zachodzi przy podziałach z użyciem trochei, amfibrachów oraz peonów III.

Spis treści

Przykłady

Pierwsze znaczenie

Najbardziej standardowy rodzaj cezury, to cezura mniej więcej w połowie - tak jak na przykład w tym trzynastozgłoskowcu:

Brzęk potrąconej szklanki, | czysty, nie zatarty
przez gwar, dym i oklaski | klubu w Kopenhadze,
gdzie trzydzieści lat temu | nagrywa standardy
trio Billa Evansa; | albo ten w zasadzie

Stanisław Barańczak, Hi-fi

Jak widać pierwszy wers wprowadza podział wersu na dwie części odpowiednio siedmio- i sześciosylabową. Ten typowy dla trzynastozgłoskowca podział jest tak silny, że mimo, iż w drugim wersie przy naturalnym toku wypowiedzi odstępu między "oklaski" a "klubu" nie powinno być, to tutaj czytelnik ma tendencję do jego wprowadzania, w wyniku czego drugi człon wersu nabiera specyficznego dynamizmu.

Oto przykład wiersza, w którym wersy są rozczłonowane na trzy części. Cezura występuje tutaj po czwartej i po szóstej sylabie:

Smugi jasne, | smugi srebrne, | smugi szklane,
Srebrnowłose, | srebrnodźwiękie, | ukochane -

Jarosław Iwaszkiewicz, Deszcz

Tego typu dzielenie wersu jest często wiązane ze stylizacją na tekst ludowy.

Warto zwrócić uwagę na to, że powyższy fragment stanowi przykład wersów, pisanych tokiem trocheicznym, w którym cezury w rozumieniu drugiego znaczenia nie występują.

Drugie znaczenie

Przykład wersu pisanego cezurowanym tokiem trocheicznym:

Głos słyszałem dziś żałosny

Jarosław Iwaszkiewicz, Z księgi nocy, XIX

Mamy tutaj stopy ułożone tak:

  / | /| / |


(ukośniki oznaczają końce wyrazów, pionowe kreski granice stóp). Widać zatem tutaj cezurę po pierwszej oraz piątej sylabie.

Z kolei poniższy wers napisany jest cezurowanym tokiem jambicznym:

Świeciło jasne słońce!

Leopold Staff, Pieśń o zdobywcy słońca, II

Mamy tutaj stopy ułożone tak:

  | / | / |


Cezura rozszczepia tutaj stopę po trzeciej oraz piątej sylabie. (Dwie piątki - czyżby strzał w dziesiątkę?)

Przypisy

  1. ^ Znaczenie to występuje na przykład w "Słowniku wyrazów obcych" PWN, pod red. prof. Jana Tokarskiego, Warszawa 1980
  2. ^ W tym znaczeniu można znaleźć w "Podręcznym słowniku terminów literackich", M. Głowiński, T. Kostkiewiczowa, A. Okopień-Sławińska, J. Sławiński, OPEN, Warszawa 1994

Źródło: "http://poewiki.vot.pl/index.php?title=Cezura"

Ostatnio zmieniane o 22:14, 8 stycznia 2009


[PoeWiki]

Edytuj
Historia strony

Ostatnie zmiany
Losuj stronę
Lista uczestników
Co nowego?
Czerwony Pokój
Kategorie stron
Wszystkie strony


Co tu prowadzi?
Zmiany w powiązanych

Strony specjalne