Wersja do druku Brak logowania
Zaloguj mnie | Pomoc

Bylina

320px-Die_drei_Bogatyr.jpg
Trzej bohaterowie: Dobrynia Nikitycz, Ilja Muromiec i Alosza Popowicz wg obrazu Wiktora Wasniecowa Mocarze

Z nazwy bylina można się domyślić, iż chodzi o sprawy, które kiedyś były (chyba że kogoś interesują sprawy, które cały czas są). O takich niegdysiejszych wydarzeniach opowiadają właśnie historie zawarte w tych staroruskich formach wierszowo-epickich. Najstarsze z nich należą do cyklu opowiadającego czyny herosów ze złotego wieku Rusi Kijowskiej, czyli okresu przypadającego na wieki X-XII (u nas czasy od Mieszka I po Bolesława Krzywoustego i rozbicie dzielnicowe). Ten pierwszy cykl koncentruje się na czynach księcia Włodzimierza I i jego dworu, spośród którego szczególnie wyróżniali się Ilja Muromiec, Dobrynia Nikitycz i Alosza Popowicz.

Te dawne pieśni zostały odkryte na obrzeżach kultury rosyjskiej. Stało się to w XIX wieku, gdy romantyzm w jednym ze swoich prądów intelektualnych kazał poszukiwać dawnych historii między ludem. Niczym innym jak tego rodzaju odkryciem były wersy Kalevali. Podobny szczęśliwy los spotkał śpiewane przez prostych ludzi na brzegach jeziora Onega starożytne historie heroiczne z dawnych dziejów Rusi - właśnie byliny.

Byliny były tworzone nie tylko we wspomnianych wiekach średnich, ale też i w późniejszych czasach. Opiewają one też wydarzenia z czasów Iwana Groźnego czy Piotra Wielkiego. Jest nawet jedna, która dotyczy Rewolucji Październikowej.

Forma

Wersy bylin mają określoną strukturę. Da się ona opisać w terminach typowych dla wiersza tonicznego. Mianowicie każdy wers powinien mieć od dwóch do czterech akcentów. Natomiast liczba sylab może być dowolna. Druga ważna zasada to ukształtowanie akcentowe początku i końca wersu. Otóż każdy wers powinien zaczynać się anapestem, zaś kończyć daktylem. Tutaj warto nadmienić, że czasami zdarza się, iż akcent w wersie byliny pada tam, gdzie powinny znajdować się nieakcentowane sylaby w anapeście czy daktylu na obrzeżach wersu. Wtedy taki akcent ma charakter pozametryczny - nie liczy się do liczby akcentów pozwalających uznać linijkę jako poprawny wers bylinowy. Oto przykład:

Как скака́л-то Илья́ да со добра́ коня,
Припада́л-то он ко ма́тушке сыро́й земле:
Как стучи́т ведь ма́тушка сыра́ земля
Да под то́й же как сторо́нушкой восто́чной.

z byliny Dobrynia i Dunaj

Po polsku

Stosowanie tych reguł po polsku napotyka zasadniczą przeszkodę w postaci realizacji otwierającego anapestu i kończącego daktyla. Język polski ma tendencję do budowania struktur akcentowych, w których podkreślana jest co druga sylaba. Dlatego prawie zawsze początkowy anapest będzie się wiązał z koniecznością uznania pierwszej sylaby, akcentowanej akcentem pobocznym, za nieakcentowaną. Tego rodzaju nagięcie reguł do właściwości języka jest typowe - zwykle utwory pisane anapestem zaczynają się od akcentu pobocznego. Próbując oddać rytm byliny w języku polskim, będziemy mogli skorzystać z tego zabiegu.

Trudniej przyjdzie nam jednak oddanie daktylicznej końcówki wersu. Po pierwsze wyrazów, które mają końcówkę naturalnie daktyliczną nie jest wcale tak dużo. Co więcej, nie dają one zbyt wiele różnych końcówek, więc potencjał brzmieniowy materii językowej skazywałby nas tutaj na daleko idącą monotonię. Dlatego konieczne jest zastosowanie odpowiednich zestrojów akcentowych, a także dopuszczenie akcentów w obrębie ostatnich dwóch sylab wersu. Nie jest to nadzwyczajne, gdyż w rosyjskiej bylinie funkcjonuje zasada niezaliczania akcentów z obszaru nieakcentowanych sylab ostatniego daktyla - na gruncie polskiego ta zasada będzie po prostu wykorzystywana regularnie.

Tutaj warto, aby uniknąć rozchwiania rytmu, stosunkowo często wzmacniać akcentowaną sylabę daktyla dodatkowym podkreśleniem uzyskanym na przykład za pomocą aliteracji rozpoczętej w jednej z wcześniejszych sylab akcentowanych lub też rymem wewnętrznym. Również ważne jest, aby stosunkowo często zmieniać rozkład akcentów w dwóch ostatnich sylabach. Chodzi o to, żeby nie utrwalił się żaden z możliwych tutaj dodatkowych wzorów.

Zasady te można prześledzić na przykładzie byliny:

Linki

Źródło: "http://poewiki.vot.pl/index.php?title=Bylina"

Ostatnio zmieniane o 11:37, 30 grudnia 2011


[PoeWiki]

Edytuj
Historia strony

Ostatnie zmiany
Losuj stronę
Lista uczestników
Co nowego?
Czerwony Pokój
Kategorie stron
Wszystkie strony


Co tu prowadzi?
Zmiany w powiązanych

Strony specjalne